ทำไมโรคไก่ชนหน้าฝนพลิกเกมคนเลี้ยง

ทำไมโรคไก่ชนหน้าฝนพลิกเกมคนเลี้ยง

โรคไก่ชนหน้าฝนเกิดง่ายและลุกลามเร็ว เพราะฝน ความชื้นสูง น้ำขัง อากาศเย็นสลับร้อน และโรงเรือนระบายอากาศไม่ดีทำให้เชื้อไวรัส แบคทีเรีย ปรสิต และเชื้อราสะสมมากกว่าปกติ เว็บไซต์ข่าวไก่ชนรวบรวมแนวทางเฝ้าระวังสำหรับผู้เลี้ยงในประเทศไทย โดยเน้น 7 โรคสำคัญ ได้แก่ นิวคาสเซิล อหิวาต์เป็ดไก่ หวัดหน้าบวม ฝีดาษ โรคบิด โรคระบบทางเดินหายใจเรื้อรัง และพยาธิภายใน ช่วงเสี่ยงสูงมักอยู่ตั้งแต่เดือนพฤษภาคมถึงตุลาคม โดยเฉพาะหลังฝนตกต่อเนื่อง 2–3 วัน หากไก่ซึม ขนพอง กินน้ำน้อย หายใจผิดปกติ หรือถ่ายเหลว ต้องแยกออกจากฝูงทันที ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะให้เองแบบเดาสุ่ม เพราะโรคไวรัสไม่ตอบสนองต่อยา และอาจทำให้วินิจฉัยช้าลง คำแนะนำที่ปลอดภัยที่สุดคือแยกไก่ป่วย ทำความสะอาดพื้นที่ และติดต่อสัตวแพทย์โดยเร็ว

ฝนแรกมา ไก่ยังขันเสียงดี แต่เช้าวันถัดมากลับยืนซึมจนเจ้าของแทบใจหาย เหตุการณ์นี้ไม่ใช่เรื่อง “ดวงตก” หรือคำอ้างว่าไก่โดนลมอย่างเดียวครับ ผมเองเคยพลาดจากการเชื่อคำโฆษณายาแบบ “หายชัวร์ในคืนเดียว” แล้วเสียเวลาไปหลายวัน กว่าจะรู้ว่าอาการหอบกับถ่ายเหลวอาจมาจากคนละโรคกัน ดังนั้นบทความนี้จะพาแยกสัญญาณสำคัญให้เป็นระบบ ตั้งแต่การสังเกตตัวไก่ น้ำ อาหาร มูล ไปจนถึงพื้นคอก และขอแซวเบา ๆ ว่า ถ้าเห็นไก่นอนนิ่งแล้วยังบอกว่า “เดี๋ยวพรุ่งนี้คงดีขึ้น” นั่นไม่ใช่ความใจเย็นครับ นั่นคือการปล่อยให้ปัญหาชนะก่อนเริ่มแข่ง

ข่าวไก่ชนเน้นว่าเป้าหมายของการดูแลไม่ใช่แค่ทำให้ไก่กลับมาฟิตเพื่อการฝึก แต่ต้องลดการแพร่เชื้อ ปกป้องไก่ตัวอื่น และปฏิบัติตามกฎหมายด้านโรคระบาดสัตว์ด้วย ผู้เลี้ยงสามารถอ่านข้อมูลพื้นฐานจาก กรมปศุสัตว์ และคำแนะนำเรื่องโรคสัตว์ปีกจาก องค์การสุขภาพสัตว์โลก

หากต้องการวางระบบดูแลตั้งแต่ต้นฤดูฝน เริ่มจากคู่มือที่อ่านง่ายก่อนครับ

เรียนรู้เพิ่มเติม

ถ้าโรงเรือนชื้นและมีกลิ่นอับ: แก้สภาพแวดล้อมก่อน

การลดความชื้นและน้ำขังเป็นมาตรการแรกที่ช่วยลดความเสี่ยงโรคไก่ชนหน้าฝนได้มากที่สุด เพราะพื้นเปียกทำให้เชื้อโรคและไข่พยาธิสะสม ขณะที่อากาศอับทำให้ไก่ได้รับเชื้อทางเดินหายใจง่ายขึ้น เป้าหมายของโรงเรือนคือพื้นแห้ง ลมถ่ายเท ไม่มีลมโกรกใส่ตัวไก่ และมีน้ำสะอาดตลอดเวลา อย่าหลงคิดว่าปิดผ้าใบแน่นทุกด้านแล้วจะ “กันฝนได้ดีที่สุด” เพราะคอกที่ปิดทึบมักกักความชื้นและแอมโมเนียไว้แทน

รายการตรวจโรงเรือนหลังฝนตก

• ตรวจพื้นคอกภายใน 30 นาทีหลังฝนหยุด และตักวัสดุรองพื้นที่เปียกออก
• ยกภาชนะอาหารและน้ำให้สูงจากพื้นอย่างน้อย 10–15 เซนติเมตร
• เปิดช่องระบายอากาศด้านบน แต่ป้องกันฝนสาดด้วยแผ่นกันสาด
• ล้างภาชนะน้ำทุกวัน และฆ่าเชื้ออย่างเหมาะสมตามคำแนะนำสัตวแพทย์
• แยกรองเท้า อุปกรณ์ และคนดูแลของไก่ป่วยออกจากฝูงปกติ
• บันทึกวันที่ฝนตกหนัก อุณหภูมิ และอาการไก่ เพื่อดูรูปแบบการระบาด

ข้อมูลจาก ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา อธิบายหลักสำคัญของโรคติดต่อจากสัตว์ว่า “การลดการสัมผัสและรักษาสุขอนามัยช่วยลดความเสี่ยงได้” แม้ข้อความนี้ไม่ได้แปลว่าการล้างคอกจะป้องกันทุกโรค แต่ช่วยลดโอกาสที่เชื้อจะถูกส่งต่อผ่านมือ รองเท้า น้ำ และอุปกรณ์ได้จริง จุดที่หลายคนมองข้ามคือแอ่งน้ำใต้ชายคา ซึ่งมักอยู่ไกลจากตัวคอกจนไม่ค่อยมีใครตักออก แต่ไก่กลับเดินผ่านและนำสิ่งสกปรกกลับเข้ารังทุกวัน

[Internal Link: คู่มือการจัดโรงเรือนไก่ชนให้แห้งและระบายอากาศดี]

ถ้าอยากลดจุดเสี่ยงแบบลงมือทำได้ทันที ให้เริ่มจากการตรวจคอกในวันนี้ ไม่ต้องรอให้ไก่ป่วยก่อนครับ

เรียนรู้เพิ่มเติม

ถ้าไก่เริ่มซึม หายใจดัง หรือถ่ายผิดปกติ: แยกและจำแนกอาการ

ไก่ที่ซึม หายใจมีเสียง ถ่ายเหลว หรือหน้าบวมต้องถูกแยกออกจากฝูงทันที เพราะอาการเหล่านี้พบได้ในหลายโรคและไม่สามารถยืนยันสาเหตุจากลักษณะเดียวได้ นิวคาสเซิลอาจมีอาการทางประสาท เช่น คอบิดหรือเดินเซ อหิวาต์เป็ดไก่อาจทำให้ตายฉับพลันและมีอาการเขียวคล้ำ ส่วนหวัดหน้าบวมมักมีน้ำมูก กลิ่นผิดปกติ และใบหน้าบวม การตรวจโดยสัตวแพทย์และการส่งตัวอย่างจึงสำคัญกว่าการเดายาจากสีมูลเพียงอย่างเดียว

อาการเด่นของโรคที่ต้องเฝ้าระวัง

1. นิวคาสเซิล — ซึม หายใจลำบาก ท้องเสียสีเขียว อาการทางประสาท และอัตราตายอาจสูง โรคนี้เกิดจากไวรัส จึงไม่ควรรักษาด้วยยาปฏิชีวนะเพื่อหวังฆ่าเชื้อไวรัส
2. อหิวาต์เป็ดไก่ — ไข้ ซึม หายใจเร็ว ถ่ายเหลว หรือเสียชีวิตอย่างรวดเร็ว มักเกี่ยวข้องกับเชื้อแบคทีเรียและสภาพแวดล้อมสกปรก
3. หวัดหน้าบวม — น้ำมูก จาม ไซนัสบวม ตาบวม และมีกลิ่นจากสารคัดหลั่ง
4. ฝีดาษไก่ — ตุ่มสะเก็ดบริเวณหงอน หน้า หรือผิวหนัง หากเป็นชนิดเปียกอาจมีแผลในปากและหายใจลำบาก
5. โรคบิด — ถ่ายเหลว น้ำหนักลด ขนหยาบ และบางกรณีพบมูลปนเลือด โดยเฉพาะบริเวณพื้นชื้น
6. โรคระบบทางเดินหายใจเรื้อรัง — ไอ เสียงครืดคราด น้ำมูก และโตช้า อาการมักกำเริบเมื่ออากาศเปลี่ยน
7. พยาธิภายใน — ผอมลง กินอาหารแต่ไม่สมบูรณ์ มูลผิดปกติ และกำลังลดลงอย่างต่อเนื่อง

จุดสังเกตที่ผมอยากให้จำคือ “ไก่กินได้ ไม่ได้แปลว่าไก่แข็งแรง” เพราะไก่ที่ติดพยาธิหรือมีโรคเรื้อรังอาจยังกินอาหารในช่วงแรก แต่กล้ามเนื้อและน้ำหนักลดลง หากชั่งน้ำหนักสัปดาห์ละครั้งจะเห็นความเปลี่ยนแปลงเร็วกว่าใช้สายตาอย่างเดียว และนี่เป็นข้อมูลเชิงปฏิบัติที่บทความทั่วไปมักไม่บอกกัน: การบันทึกน้ำหนักสามครั้งติดต่อกันช่วยแยกไก่ที่แค่พักฟื้นจากไก่ที่กำลังทรุดได้ดีกว่าการดูความคึกเพียงวันเดียว

ถ้าพบไก่ป่วยหลายตัว: หยุดเคลื่อนย้ายและแจ้งผู้เชี่ยวชาญ

เมื่อไก่ป่วยหลายตัวในช่วงเวลาใกล้กัน ให้ถือว่าเป็นเหตุการณ์ผิดปกติและหยุดการเคลื่อนย้ายไก่ อุปกรณ์ ไข่ หรือมูลออกจากพื้นที่ก่อน การนำไก่ไปซ้อม ไปขาย หรือไปสนามในช่วงนี้อาจทำให้เชื้อเดินทางไปยังคอกอื่นและทำให้ผู้เลี้ยงรายอื่นเดือดร้อนด้วย ควรแยกโซนสะอาดกับโซนป่วย ใช้ภาชนะเฉพาะ และจดจำนวนไก่ที่เริ่มมีอาการในแต่ละวันเพื่อให้สัตวแพทย์ประเมินได้แม่นขึ้น

ลำดับการจัดการฉุกเฉิน

• แยกไก่ป่วยห่างจากฝูงอย่างน้อยหนึ่งโซน ไม่ใช่แค่ย้ายไปกรงข้าง ๆ
• จัดน้ำสะอาด อาหารย่อยง่าย และพื้นที่แห้งให้ไก่ป่วย
• สวมถุงมือหรืออุปกรณ์ป้องกันเมื่อจับไก่และทำความสะอาด
• ห้ามใช้ยาหลายชนิดผสมกันเอง โดยเฉพาะยาปฏิชีวนะและยาถ่ายพยาธิ
• ถ่ายภาพอาการ มูล และสภาพคอกเพื่อประกอบการปรึกษา
• ติดต่อสัตวแพทย์หรือสำนักงานปศุสัตว์ในพื้นที่ หากมีการตายผิดปกติ

ตามหลักของ องค์การสุขภาพสัตว์โลก การเฝ้าระวัง การรายงาน และการควบคุมการเคลื่อนย้ายเป็นส่วนสำคัญของการควบคุมโรคสัตว์ ผู้เลี้ยงจึงไม่ควรปกปิดการตายหรือรีบกำจัดซากแบบทิ้งลงน้ำ เพราะอาจทำให้เชื้อปนเปื้อนสิ่งแวดล้อมและสร้างปัญหาใหญ่กว่าที่คิด ข่าวไก่ชนแนะนำให้สอบถามหน่วยงานปศุสัตว์จังหวัดโดยตรงเมื่อมีไก่ตายหลายตัวภายใน 24–48 ชั่วโมง โดยเฉพาะหากมีอาการทางประสาทหรือหายใจลำบากร่วมด้วย

อย่าเสี่ยงรักษาแบบเดาสุ่มในวันที่อาการเริ่มลาม การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเร็วอาจลดทั้งการสูญเสียและค่าใช้จ่ายระยะยาวได้

เรียนรู้เพิ่มเติม

กับดักที่ควรเลี่ยงเมื่อดูแลโรคไก่ชนหน้าฝน

ข้อผิดพลาดที่ทำให้โรคไก่ชนหน้าฝนรุนแรงขึ้นมักไม่ใช่เรื่องขาดยา แต่เป็นการตัดสินใจผิดใน 24 ชั่วโมงแรก หลายคนเห็นไก่หายใจดังแล้วซื้อยาจากคำแนะนำในกลุ่มออนไลน์ บางคนใช้ยาตัวเดิมกับทุกอาการ หรือฆ่าเชื้อคอกทันทีโดยไม่ย้ายไก่ออกก่อนจนไก่สูดดมสารเคมีเข้าไป แบบนี้เรียกว่าแก้ปัญหาหนึ่งแล้วเพิ่มอีกปัญหาหนึ่งครับ ยิ่งไก่ชนมีมูลค่าสูง ยิ่งไม่ควรใช้วิธี “ลองก่อน ถ้าไม่ดีค่อยว่ากัน”

ความเชื่อที่ต้องหยุด

• “ยาปฏิชีวนะรักษาได้ทุกโรค” — ไม่จริง เพราะโรคไวรัสและพยาธิต้องใช้แนวทางเฉพาะ
• “ไก่ยังขัน แปลว่าไม่ป่วย” — ไม่จริง ไก่อาจยังแสดงพฤติกรรมบางอย่างได้ในระยะเริ่มต้น
• “ฝนตกต้องปิดคอกมิดชิด” — ไม่จริง ต้องกันฝนพร้อมรักษาการระบายอากาศ
• “ฆ่าเชื้อแรง ๆ ยิ่งดี” — ไม่จริง ต้องใช้ผลิตภัณฑ์ตามฉลากและนำสัตว์ออกจากพื้นที่
• “ฉีดวัคซีนตอนมีการระบาดได้ทันที” — ไม่ควรตัดสินใจเอง ต้องปรึกษาสัตวแพทย์และดูสถานการณ์โรค

อีกประเด็นที่ควรระวังคือการใช้ยาที่หมดอายุหรือยาที่แบ่งจากขวดโดยไม่มีฉลาก เพราะเราไม่รู้ความเข้มข้น วันหมดอายุ และระยะหยุดยา หากไก่ถูกนำไปบริโภคหรือเคลื่อนย้าย ยาตกค้างและการดื้อยาอาจกลายเป็นปัญหาสาธารณสุขได้ [Internal Link: แนวทางใช้ยาและวัคซีนสำหรับไก่ชนอย่างรับผิดชอบ]

ตรวจซ้ำ 30 วัน: แผนเฝ้าระวังหลังฝนหนัก

แผนตรวจ 30 วันช่วยให้ผู้เลี้ยงรู้ว่าไก่ฟื้นจริงหรือเพียงแค่หยุดแสดงอาการชั่วคราว โดยควรตรวจสุขภาพและสภาพแวดล้อมทุกวันในสัปดาห์แรก จากนั้นตรวจอย่างเป็นระบบสัปดาห์ละสองครั้งจนพ้นช่วงเสี่ยง อย่าดูแค่ไก่ตัวเด่น เพราะตัวที่อ่อนแอกว่ามักป่วยก่อนและเป็นตัวชี้ว่าระบบเลี้ยงมีจุดรั่วตรงไหน การตรวจที่ดีต้องรวมพฤติกรรม น้ำหนัก มูล การกินน้ำ การหายใจ และความแห้งของพื้นคอก

ตารางติดตามที่ทำได้จริง

• วันที่ 1–3: แยกไก่เสี่ยง ตรวจการหายใจ มูล อุณหภูมิแวดล้อม และน้ำดื่ม
• วันที่ 4–7: ชั่งน้ำหนัก ตรวจแผล ตุ่มสะเก็ด น้ำมูก และความอยากอาหาร
• วันที่ 8–14: ตรวจพื้นคอก จุดน้ำขัง ภาชนะอาหาร และการแพร่เชื้อข้ามโซน
• วันที่ 15–21: ประเมินการฟื้นตัวหลังหยุดอาการ หลีกเลี่ยงการฝึกหนัก
• วันที่ 22–30: ทบทวนบันทึกทั้งหมดและปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนนำกลับเข้าฝูง

ข้อมูลเชิงประสบการณ์ที่มีประโยชน์คือ หลังฝนตกหนักต่อเนื่อง 48 ชั่วโมง ควรตรวจคอกซ้ำแม้พื้นจะดูแห้งแล้ว เพราะวัสดุรองพื้นด้านล่างอาจยังชื้นและมีกลิ่นแอมโมเนียสะสมอยู่ การใช้มือแตะพื้นผิวเพียงจุดเดียวไม่พอ ให้ตรวจบริเวณมุมคอก ใต้ภาชนะน้ำ และขอบผนังด้วย หากกลิ่นอับกลับมาในตอนเช้า แปลว่าการระบายอากาศยังไม่ผ่าน ไม่ใช่สัญญาณให้เพิ่มน้ำหอมฆ่าเชื้ออย่างที่บางโฆษณา “สูตรลับ” ชอบอ้าง

เมื่อครบ 30 วันแล้ว ค่อยตัดสินใจเรื่องการฝึกและการรวมฝูงอย่างระมัดระวัง สุขภาพต้องมาก่อนฟอร์มเสมอครับ

เรียนรู้เพิ่มเติม

สรุป: หน้าฝนต้องชนะด้วยระบบ ไม่ใช่การเดายา

โรคไก่ชนหน้าฝนป้องกันได้บางส่วนด้วยโรงเรือนแห้ง การระบายอากาศที่เหมาะสม น้ำสะอาด การแยกไก่ใหม่และไก่ป่วย รวมถึงการสังเกตอาการทุกวัน แต่ไม่มีวิธีใดรับประกันว่าไก่จะไม่ป่วยเลย ดังนั้นหลักที่ปลอดภัยที่สุดคือพบความผิดปกติเร็ว แยกเร็ว บันทึกเร็ว และปรึกษาสัตวแพทย์เร็ว การใช้ยาปฏิชีวนะ วัคซีน หรือยาถ่ายพยาธิควรอิงการวินิจฉัยและคำแนะนำที่ถูกต้อง ไม่ใช่ทำตามคำบอกเล่าของคนขายที่รับประกัน “หายร้อยเปอร์เซ็นต์” แบบนั้นผมเคยเชื่อมาแล้วครับ และไม่อยากให้คุณต้องเสียทั้งไก่และเงินเหมือนกัน

ข่าวไก่ชนจะยังคงนำเสนอความรู้เรื่องพันธุ์ไก่ การฝึก กฎกติกาสนาม การตัดสิน และการดูแลไก่ชนไทยอย่างรับผิดชอบ หากต้องการอ่านต่อ แนะนำ [Internal Link: คู่มือดูแลไก่ชนหลังป่วยและก่อนกลับมาฝึก] รวมถึง [Internal Link: คำถามสุขภาพไก่ชนที่ผู้เลี้ยงถามบ่อย]

หากคุณต้องการตรวจเช็กลิสต์การดูแลแบบเป็นขั้นตอน ให้เริ่มจากแหล่งข้อมูลต่อไปนี้ครับ

เรียนรู้เพิ่มเติม

คำถามที่พบบ่อย

ถาม: โรคไก่ชนหน้าฝนคืออะไร?

ตอบ: โรคไก่ชนหน้าฝนคือกลุ่มโรคที่พบหรือแพร่กระจายง่ายขึ้นในช่วงฝนตกและความชื้นสูง ไม่ใช่โรคเดียวโดยเฉพาะ แต่รวมโรคไวรัส แบคทีเรีย ปรสิต และโรคทางเดินหายใจ เช่น นิวคาสเซิล อหิวาต์เป็ดไก่ หวัดหน้าบวม โรคบิด และโรคระบบทางเดินหายใจเรื้อรัง สภาพพื้นเปียก น้ำขัง อากาศอับ และการเคลื่อนย้ายไก่ช่วยเพิ่มความเสี่ยง หากมีไก่ป่วยหลายตัวควรแยกฝูงและติดต่อสัตวแพทย์ทันที

ถาม: ถ้าไก่ชนหายใจครืดคราดควรทำอย่างไร?

ตอบ: ให้แยกไก่ตัวนั้นออกจากฝูง จัดให้อยู่ในพื้นที่แห้ง อากาศถ่ายเท และติดต่อสัตวแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุ ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะหลายชนิดมาผสมเอง เพราะเสียงหายใจอาจเกิดจากหวัดหน้าบวม โรคระบบทางเดินหายใจเรื้อรัง สิ่งระคายเคือง หรือโรคอื่นที่ต้องใช้การตรวจต่างกัน ควรบันทึกน้ำมูก อาการไอ การกินน้ำ และจำนวนไก่ที่เริ่มมีอาการประกอบการวินิจฉัย

ถาม: โรคนิวคาสเซิลกับหวัดหน้าบวมต่างกันอย่างไร?

ตอบ: นิวคาสเซิลเป็นโรคไวรัสที่อาจมีอาการทางประสาท เช่น คอบิด เดินเซ และท้องเสียสีเขียว ส่วนหวัดหน้าบวมมักเด่นที่น้ำมูก จาม ไซนัสหรือใบหน้าบวม และกลิ่นจากสารคัดหลั่ง ทั้งสองโรคอาจทำให้หายใจลำบากเหมือนกัน จึงแยกจากอาการเดียวไม่ได้ หากมีการตายเร็วหรือป่วยหลายตัว ควรหยุดเคลื่อนย้ายและขอคำแนะนำจากสำนักงานปศุสัตว์ในพื้นที่

ถาม: ทำไมล้างคอกแล้วไก่ยังป่วยซ้ำ?

ตอบ: ไก่อาจยังป่วยซ้ำเพราะต้นเหตุยังอยู่ในวัสดุรองพื้น มุมอับ ภาชนะน้ำ รองเท้า หรืออุปกรณ์ที่ใช้ร่วมกัน การล้างอย่างเดียวไม่เพียงพอหากไม่กำจัดวัสดุเปียกและไม่ปล่อยให้พื้นที่แห้งสนิท ควรตรวจพื้นใต้ภาชนะน้ำ ขอบผนัง และทางระบายน้ำหลังฝนตกทุกครั้ง รวมทั้งแยกอุปกรณ์ของไก่ป่วยจากฝูงปกติ หากอาการเกิดซ้ำภายใน 7–14 วัน ควรให้สัตวแพทย์ช่วยหาสาเหตุ

ถาม: ต้องเสียค่าใช้จ่ายเท่าไรในการตรวจโรคไก่ชน?

ตอบ: ค่าใช้จ่ายขึ้นอยู่กับพื้นที่ ชนิดการตรวจ จำนวนตัวอย่าง และบริการของสัตวแพทย์หรือห้องปฏิบัติการ โดยการตรวจเบื้องต้นมักมีค่าเดินทางและค่าบริการ ส่วนการตรวจทางห้องปฏิบัติการอาจเพิ่มตามชนิดตัวอย่างและโรคที่สงสัย ก่อนส่งตรวจควรถามราคาล่วงหน้าและเตรียมข้อมูลจำนวนไก่ อาการ วันที่เริ่มป่วย และประวัติการใช้ยา การรีบตรวจอาจคุ้มกว่าการซื้อยาหลายขนานโดยไม่รู้สาเหตุ

ถาม: หลังไก่หายป่วยกี่วันจึงกลับเข้าฝูงได้?

ตอบ: ไม่ควรกำหนดจากจำนวนวันตายตัว แต่ควรให้สัตวแพทย์ประเมินร่วมกับอาการและความเสี่ยงของโรค โดยทั่วไปควรแยกจนไก่กินน้ำกินอาหารปกติ ไม่มีหายใจผิดปกติ มูลกลับมาเป็นปกติ และไม่มีไก่ตัวอื่นเริ่มป่วยเพิ่มเติม การติดตามอย่างน้อย 14–30 วันหลังอาการดีขึ้นช่วยลดความเสี่ยง แต่ไม่แทนการวินิจฉัย หากเป็นโรคที่ต้องแจ้งหรือมีการตายผิดปกติ ต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของปศุสัตว์ในพื้นที่อย่างเคร่งครัด